Sylfaenydd y fynachlog ym Mhenmon, ym mhen dwyreiniol Ynys Môn, a chell ar Ynys Seiriol. Cyfarfyddai ef a’i gyfaill Cybi bob wythnos yng nghanol Môn, ac felly y daethant yn Seiriol Wyn a Chybi Felyn.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Seiriol Wyn oedd sant Penmon ar flaen dwyreiniol Môn, tywysog o linach Cunedda a ddewisodd fywyd mynach. Sefydlodd y clas ym Mhenmon, lle mae ei ffynnon sanctaidd yn llifo o hyd wrth ymyl eglwys y priordy, a gorffennodd ei ddyddiau ar yr ynys oddi ar y trwyn sydd wedi dwyn ei enw byth oddi ar hynny, Ynys Seiriol.FfynonellauSeiriol (c. 500 – c. 550), founder and first abbot of Penmon church ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig, ac felly’n gyfyrder i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef; yn ôl traddodiad Môn yn gyfaill mawr i Sant Cybi; prif sant cwmwd Dindaethwy ym Môn ac o Benmaenmawr; ei ddydd gŵyl yn y calendrau cynharaf yw 1 Chwefror.Saint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.Seiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.
Roedd Seiriol yn fab i’r brenin Owain Danwyn o Ros, fab Einion Yrth, fab Cunedda Wledig, a’i gwnâi’n berthynas i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef. Roedd ei frodyr hŷn yn frenhinoedd hefyd, Cynlas o Ros ac Einion o Lŷn. Fel cynifer o’r saint cynnar, dywedir iddo astudio dan Illtud yn ei ysgol enwog yn Llanilltud Fawr cyn dod adref i’r gogledd.FfynonellauSeiriol (c. 500 – c. 550), founder and first abbot of Penmon church ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig, ac felly’n gyfyrder i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef; yn ôl traddodiad Môn yn gyfaill mawr i Sant Cybi; prif sant cwmwd Dindaethwy ym Môn ac o Benmaenmawr; ei ddydd gŵyl yn y calendrau cynharaf yw 1 Chwefror.Saint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.Seiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.
Ym Mhenmon, lle mae Afon Menai yn agor i Fae Conwy, gwnaeth Seiriol gell syml a sefydlu clas. Nid oedd ei frodyr brenhinol, medd y stori, yn credu bod cartref mor ostyngedig yn ddigon da iddo, ac fe’i hailgodwyd ganddynt. Rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir i’w fynachlog, ac am ganrifoedd cyfrifid Penmon ymhlith eglwysi pwysicaf gogledd Cymru. Saif yr eglwys ac adfeilion y priordy diweddarach ar y fan heddiw, ac wrth eu hymyl, mewn siambr fach o garreg, mae Ffynnon Seiriol, ei ffynnon sanctaidd, yng ngofal Cadw.FfynonellauSaint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.Seiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.
Cyfaill mawr Seiriol oedd Cybi o Gaergybi, ym mhen arall yr ynys. Dywed traddodiad Môn fod y ddau’n cyfarfod bob wythnos wrth ffynhonnau Clorach, ger Llannerch-y-medd, yng nghanol Môn. Cerddai Cybi tua’r dwyrain yn y bore a thua’r gorllewin gyda’r hwyr, yn wynebu’r haul bob ffordd, a llosgai ei wyneb yn felyn, felly fe’i gelwid yn Gybi Felyn. Cerddai Seiriol â’r haul ar ei gefn, ac arhosai ei wyneb yn wyn, felly ef oedd Seiriol Wyn.FfynonellauSaint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.Seiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.Seiriol (c. 500 – c. 550), founder and first abbot of Penmon church ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig, ac felly’n gyfyrder i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef; yn ôl traddodiad Môn yn gyfaill mawr i Sant Cybi; prif sant cwmwd Dindaethwy ym Môn ac o Benmaenmawr; ei ddydd gŵyl yn y calendrau cynharaf yw 1 Chwefror.
Lewis Morris oedd y cyntaf i gofnodi’r stori, yn y ddeunawfed ganrif, a hi a ysbrydolodd gerdd gan Syr John Morris-Jones. Dywedir bod Rhyd-y-Saint, ger Pentraeth, yn fan arall lle cyfarfyddai’r ddau gyfaill, ac enwyd yr orsaf fach ar reilffordd Traeth Coch ar ei ôl.FfynonellauSeiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.Saint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.
Dros y dŵr ar y tir mawr, mae traddodiad yn cysylltu Seiriol â Phenmaenmawr, lle dywedir bod ganddo gapel yn uchel ar y mynydd mawr rhwng Penmaenmawr a Llanfairfechan, mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol. Ef oedd prif sant Dindaethwy ym Môn a Phenmaenmawr, ac mae un o eglwysi’r dref yn dwyn ei enw o hyd.FfynonellauSeiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.Seiriol (c. 500 – c. 550), founder and first abbot of Penmon church ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig, ac felly’n gyfyrder i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef; yn ôl traddodiad Môn yn gyfaill mawr i Sant Cybi; prif sant cwmwd Dindaethwy ym Môn ac o Benmaenmawr; ei ddydd gŵyl yn y calendrau cynharaf yw 1 Chwefror.
Yn ei henaint ymneilltuodd Seiriol i’r ynys oddi ar Benmon, a elwid bryd hynny’n Ynys Lannog, lle roedd ganddo gell a mynachlog fach. Ynys Seiriol fu ei henw byth oddi ar hynny. Priestholm, ynys yr offeiriaid, oedd hi i’r Llychlynwyr, ac ers y bedwaredd ganrif ar bymtheg fe’i gelwir yn Puffin Island yn Saesneg. Yn ôl traddodiad claddwyd ei berthynas Maelgwn Gwynedd yno hefyd.FfynonellauSaint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.Seiriol ↗Wicipedia CymraegSeiriol Wyn (fl. tua 550); dywedir ei fod yn ddisgybl i Illtud yn Llanilltud Fawr; ar ôl cyfnod yn y de daeth i’r gogledd a sefydlu clas ym Mhenmon, ar ben de-ddwyreiniol Môn, lle ceir Capel Seiriol a Ffynnon Seiriol o hyd; roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd; mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr, lle roedd ganddo gapel ar y mynydd mewn llecyn o’r enw Clipyn Seiriol; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Chybi i sefydlu eu mynachlogydd, ac roedd eglwysi Penmon a Chaergybi am ganrifoedd ymhlith y pwysicaf yn y gogledd; ysbrydolodd chwedl y cyfarfod wythnosol yng Nghlorach, a adroddwyd gyntaf gan Lewis Morris yn y ddeunawfed ganrif, gerdd gan Syr John Morris-Jones; gŵyl 1 Chwefror.Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr Maelgwn (Lladin Maglocunus) yw ‘Ci Tywysogaidd’, efallai ‘Rhyfelwr Tywysogaidd’; y brenin cyntaf i fwynhau ffrwyth concwest ei deulu, a chyfrifir ef yn sylfaenydd teulu brenhinol Gwynedd yr Oesoedd Canol; roedd ganddo safle blaenaf ymhlith y brenhinoedd o linach Cunedda, efallai fel uchel frenin rhanbarthol; cefnogwr hael i Gristnogaeth, gan roi i Frynach yn Nyfed, Cadog yng Ngwynllŵg, Cybi ym Môn, Padarn yng Ngheredigion a Thydecho ym Mhowys; geilw’r Historia Brittonum ef yn ‘y brenin mawr Mailcun’; yn Nhrioedd y Tair Llys Llwythol ef yw pen henuriaid Arthur ym Mynyw; mae Llyfr Llandaf yn ei enwi ymhlith noddwyr cynnar yr eglwys honno; ym Marwnad Rhun geilw Taliesin farwolaeth Rhun yn ‘gwymp llys a gwregys Cunedda’; cofnodir ei farw yn y ‘farwolaeth fawr’ yn 547 yn yr Annales Cambriae; claddwyd ef yn ôl traddodiad yn Llanrhos neu ar Ynys Seiriol.
Cedwir gŵyl Seiriol ar 1 Chwefror, fel yn y calendrau cynharaf, gan yr eglwysi Catholig ac Uniongred fel ei gilydd, ac mae Cristnogion Uniongred yn mynd ar bererindod flynyddol i’w ffynnon ym Mhenmon. Mae un o’r tramiau sy’n dringo’r Gogarth yn dwyn ei enw, fel y gwnâi agerlong a gludai ymwelwyr i Ynys Manaw, ac fe’i darlunnir mewn mosaig gwydr Fenisaidd ar bont droed yng Nghaergybi.FfynonellauSeiriol (c. 500 – c. 550), founder and first abbot of Penmon church ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig, ac felly’n gyfyrder i’r brenin Maelgwn Gwynedd ac o’r un oed ag ef; yn ôl traddodiad Môn yn gyfaill mawr i Sant Cybi; prif sant cwmwd Dindaethwy ym Môn ac o Benmaenmawr; ei ddydd gŵyl yn y calendrau cynharaf yw 1 Chwefror.Saint Seiriol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant o ddechrau’r chweched ganrif a wnaeth gell ym Mhenmon ym Môn ac a symudodd wedyn i Ynys Seiriol; mab y brenin Owain Danwyn o Ros a brawd iau i’r brenin Cynlas o Ros a’r brenin Einion o Lŷn, a ddywedir iddynt ailgodi ei gell am nad oedd ei gartref gostyngedig yn ddigon da yn eu tyb hwy; mae Ffynnon Seiriol mewn siambr fach wrth ymyl ei holion, y ddwy yng ngofal Cadw, ger yr eglwys ac adfeilion y fynachlog; roedd ef a Chybi’n gyfeillion da a gyfarfyddai bob wythnos ger Llannerch-y-medd wrth ffynhonnau Clorach; cerddai Cybi o Gaergybi yn wynebu’r haul fore a hwyr ac fe’i gelwid yn Gybi Felyn, tra cerddai Seiriol â’i gefn at yr haul ac fe’i gelwid yn Seiriol Wyn; enwyd gorsaf Rhyd-y-Saint ger Pentraeth am eu cyfarfod; yn ei henaint ymneilltuodd i Ynys Lannog, a gymerodd ei enw, Priestholm i’r Llychlynwyr; cofir ef ar 1 Chwefror yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred, gyda phererindod Uniongred flynyddol i’w ffynnon; mae tram y Gogarth, agerlong a mosaig yng Nghaergybi yn dwyn ei enw.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.