Sant a fu’n byw ar yr ynysoedd ger Abersoch sy’n dal i ddwyn ei enw, Ynysoedd Tudwal, cyn croesi i Lydaw i sefydlu Landreger. Mae’n un o Saith Sant Sylfaenol Llydaw.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Roedd Tudwal yn feudwy yn Llŷn ac yn esgob yn Llydaw, un o saith sant sylfaenol y Llydawiaid. Gwnaeth ei gartref cyntaf ar ynys fach oddi ar arfordir deheuol Llŷn, sy’n dwyn ei enw o hyd, Ynys Tudwal, a gorffennodd ei ddyddiau fel esgob Landreger, lle mae Llydawiaid yn dal i gerdded ffordd bererindod y saith sant er ei anrhydedd.FfynonellauTudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.Tudwal ↗Wicipedia CymraegSant o Lydaw o hanner cyntaf y chweched ganrif (Lladin Tudgualus, Llydaweg Tudgual), a fu farw yn ôl traddodiad yn 564; un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; gŵyl 1 Rhagfyr; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw; teithiodd i Iwerddon i astudio cyn ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys a elwir yn awr yn Ynysoedd Tudwal ger Llŷn, lle gellir gweld olion priordy, ar safle clas Tudwal yn ôl traddodiad; mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn Llanilltud Fawr, a bod Sant Curig yn un o’i ddisgyblion yno; yn ddiweddarach dychwelodd i Lydaw a sefydlu mynachlog dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, a’i wneud yn esgob Tréguier ar anogaeth Childebert I, brenin y Ffranciaid; dywedir i’w greiriau gael eu symud i Laval yn 870 neu 878.
Dywedid bod Tudwal yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw, a’i fam oedd Pompeia; roedd Sant Leonorus yn frawd iddo. Teithiodd i Iwerddon i astudio’r ysgrythurau. Mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr, lle roedd Sant Curig ymhlith ei ddisgyblion.FfynonellauTudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.Tudwal ↗Wicipedia CymraegSant o Lydaw o hanner cyntaf y chweched ganrif (Lladin Tudgualus, Llydaweg Tudgual), a fu farw yn ôl traddodiad yn 564; un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; gŵyl 1 Rhagfyr; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw; teithiodd i Iwerddon i astudio cyn ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys a elwir yn awr yn Ynysoedd Tudwal ger Llŷn, lle gellir gweld olion priordy, ar safle clas Tudwal yn ôl traddodiad; mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn Llanilltud Fawr, a bod Sant Curig yn un o’i ddisgyblion yno; yn ddiweddarach dychwelodd i Lydaw a sefydlu mynachlog dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, a’i wneud yn esgob Tréguier ar anogaeth Childebert I, brenin y Ffranciaid; dywedir i’w greiriau gael eu symud i Laval yn 870 neu 878.
O Iwerddon daeth i Gymru, ac ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys sydd oddi ar arfordir Llŷn, a elwir heddiw’n Ynysoedd Tudwal. Ar yr ynys ddwyreiniol gellir gweld adfeilion priordy canoloesol o hyd, yn sefyll, yn ôl traddodiad, ar safle clas Tudwal.FfynonellauTudwal ↗Wicipedia CymraegSant o Lydaw o hanner cyntaf y chweched ganrif (Lladin Tudgualus, Llydaweg Tudgual), a fu farw yn ôl traddodiad yn 564; un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; gŵyl 1 Rhagfyr; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw; teithiodd i Iwerddon i astudio cyn ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys a elwir yn awr yn Ynysoedd Tudwal ger Llŷn, lle gellir gweld olion priordy, ar safle clas Tudwal yn ôl traddodiad; mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn Llanilltud Fawr, a bod Sant Curig yn un o’i ddisgyblion yno; yn ddiweddarach dychwelodd i Lydaw a sefydlu mynachlog dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, a’i wneud yn esgob Tréguier ar anogaeth Childebert I, brenin y Ffranciaid; dywedir i’w greiriau gael eu symud i Laval yn 870 neu 878.Tudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.
Yn ddiweddarach aeth Tudwal adref i Lydaw gyda deuddeg a thrigain o ddilynwyr ac ymsefydlu yn Lan Pabu, oherwydd Pabu oedd un arall o’i enwau. Yno sefydlodd fynachlog fawr dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, yng ngogledd Llydaw.FfynonellauTudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.Tudwal ↗Wicipedia CymraegSant o Lydaw o hanner cyntaf y chweched ganrif (Lladin Tudgualus, Llydaweg Tudgual), a fu farw yn ôl traddodiad yn 564; un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; gŵyl 1 Rhagfyr; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw; teithiodd i Iwerddon i astudio cyn ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys a elwir yn awr yn Ynysoedd Tudwal ger Llŷn, lle gellir gweld olion priordy, ar safle clas Tudwal yn ôl traddodiad; mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn Llanilltud Fawr, a bod Sant Curig yn un o’i ddisgyblion yno; yn ddiweddarach dychwelodd i Lydaw a sefydlu mynachlog dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, a’i wneud yn esgob Tréguier ar anogaeth Childebert I, brenin y Ffranciaid; dywedir i’w greiriau gael eu symud i Laval yn 870 neu 878.
Teithiodd i Baris i gael cadarnhau rhodd ei dir gan Childebert, brenin y Ffranciaid, a mynnodd y brenin fod Tudwal yn dod yn esgob. Felly daeth yn esgob Tréguier, Landreger yn Llydaweg, un o esgobaethau cyntaf Llydaw. Fe’i dangosir mewn lluniau fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun bro Treger. Bu farw tua 564, ac yn 870 neu 878 symudwyd ei greiriau i Laval.FfynonellauTudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.Tudwal ↗Wicipedia CymraegSant o Lydaw o hanner cyntaf y chweched ganrif (Lladin Tudgualus, Llydaweg Tudgual), a fu farw yn ôl traddodiad yn 564; un o Saith Sant sylfaenol Llydaw; gŵyl 1 Rhagfyr; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr, un o frenhinoedd Llydaw; teithiodd i Iwerddon i astudio cyn ymsefydlu fel meudwy ar y lleiaf o’r ddwy ynys a elwir yn awr yn Ynysoedd Tudwal ger Llŷn, lle gellir gweld olion priordy, ar safle clas Tudwal yn ôl traddodiad; mae traddodiad hefyd iddo dreulio cyfnod yn Llanilltud Fawr, a bod Sant Curig yn un o’i ddisgyblion yno; yn ddiweddarach dychwelodd i Lydaw a sefydlu mynachlog dan nawdd ei gefnder Deroch, brenin Domnonea, a’i wneud yn esgob Tréguier ar anogaeth Childebert I, brenin y Ffranciaid; dywedir i’w greiriau gael eu symud i Laval yn 870 neu 878.
Mae Tudwal yn un o saith sant sylfaenol Llydaw, y mynaich o Brydain a groesodd y môr yn y bumed a’r chweched ganrif i ofalu am y Brythoniaid a oedd wedi ymsefydlu yno. Mae pererindod fawr y Tro Breizh, taith o gwmpas Llydaw, yn cysylltu saith tref y saint hyn, Tréguier yn eu plith. Cedwir gŵyl Tudwal ar 1 Rhagfyr.FfynhonnellTudwal ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Tudwal (ganed yn y bumed ganrif, bu farw tua 564), hefyd Tual, Tugdual neu Pabu, mynach a gyfrifir yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; dywedir ei fod yn fab i Hywel Mawr a Pompeia ac yn frawd i Sant Leonorus; aeth i Iwerddon i ddysgu’r ysgrythurau, yna daeth yn feudwy ar Ynys Tudwal Ddwyreiniol oddi ar arfordir gogledd Cymru; yn ddiweddarach aeth i Lydaw ac ymsefydlu yn Lan Pabu gyda 72 o ddilynwyr, gan sefydlu mynachlog fawr dan nawdd ei gefnder y Brenin Deroch o Domnonea; aeth i Baris i gael cadarnhau’r rhodd tir gan y Brenin Childebert I, a fynnodd ei fod yn dod yn esgob Tréguier; fe’i dangosir fel esgob yn dal draig, sydd bellach yn arwyddlun Treger; gŵyl 1 Rhagfyr; mae pererindod y Tro Breizh yn cysylltu trefi’r saith sant sylfaenol, Tréguier yn eu plith.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.