Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf

Rhondda Cynon Taf

Pontypridd

Pont William Edwards o 1756 oedd y bont un bwa hiraf yn y byd. Ysgrifennwyd yr anthem yma yn 1856.

Llun: Yr Hen Bont, Pontypridd, a godwyd gan William Edwards · Varitek, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Pontypridd: pont y tŷ pridd

Pontypridd

  • Pont pont
  • y y tŷ (wedi treulio’n y)
  • pridd pridd

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Pontypridd lle mae’r Rhondda’n cwrdd â’r Taf. Ei Hen Bont o 1756 oedd y bwa carreg hiraf yn y byd unwaith, ac yma yn 1856 yr ysgrifennodd Evan James a’i fab James James Hen Wlad Fy Nhadau, anthem genedlaethol Cymru.

Yr Hen Bont1756
Hen Wlad Fy NhadauIonawr 1856
Eisteddfod Genedlaethol1893 a 2024

Y bont wrth y tŷ pridd

Daw’r enw o Pont y tŷ pridd. Cododd William Edwards yr Hen Bont yn 1756 ar ei bedwerydd cynnig: un bwa 140 troedfedd ar ei draws, yr hiraf o’i fath yn y byd ar y pryd. Am ganrif Newbridge yn unig oedd enw’r dref.

Camlas a rheilffordd

Cariai Camlas Morgannwg ac yna Reilffordd Dyffryn Taf, a gynlluniwyd gan Brunel, haearn a glo i lawr drwy’r dref i Gaerdydd, a daeth Pontypridd yn fan cwrdd y cymoedd.

Yr anthem

Cadwai Evan James ffatri wlân yn Stryd y Felin. Ym mis Ionawr 1856 ysgrifennodd ei fab James yr alaw, a elwid gyntaf yn Glan Rhondda, ac Evan y geiriau, a daeth Hen Wlad Fy Nhadau’n anthem y genedl. Saif eu cofeb ym Mharc Ynysangharad, a agorwyd yn 1923.

Dr William Price

Bu Dr William Price yn brif lawfeddyg gwaith cadwyni Brown Lenox o 1823 hyd 1871, yn Siartydd ac yn dderwydd. Dangosodd ei achos llys yn 1884 nad oedd amlosgi’n groes i’r gyfraith, ac agorodd y ffordd i’r Ddeddf Amlosgi.

Ei phobl

Ganed Tom Jones yn Nhrefforest yn 1940. Daeth y gyfansoddwraig Morfydd Llwyn Owen, y canwr Syr Geraint Evans o Gilfynydd, y llenor Elaine Morgan a Freddie Welsh, pencampwr pwysau ysgafn y byd, i gyd o Bontypridd a’i phentrefi.

William EdwardsEvan James a James James

Ar fap y trefi →

Pobl Pontypridd

born 1940

Syr Tom Jones

Y llais (wedi’i gofnodi)

Mab i löwr o Bontypridd y mae ei lais wedi llenwi llwyfannau’r byd ers trigain mlynedd.

Syr Tom Jones
1800–1893

Dr William Price

Meddyg gwrthryfelgar Llantrisant (wedi’i gofnodi)

Siartydd, derwydd a meddyg llysieuol yr arweiniodd ei amlosgiad o’i fab bach at gyfreithloni amlosgi.

Dr William Price
1719–1789

William Edwards

Adeiladydd yr Hen Bont (wedi’i gofnodi)

Saer maen a gweinidog hunanddysgedig o Eglwysilan a adeiladodd y bont ym Mhontypridd yn 1756, y bwa carreg unrhychwant hwyaf yn y byd.

William Edwards
1809–1878

Evan James a James James

Tad a mab yr anthem (wedi’i gofnodi)

Gwehydd Pontypridd a’i fab y telynor a gyfansoddodd Hen Wlad Fy Nhadau yn Ionawr 1856, anthem genedlaethol Cymru.

Evan James a James James
1886–1927

Freddie Welsh

Pencampwr pwysau ysgafn y byd (wedi’i gofnodi)

Paffiwr o Bontypridd a ddaeth yn bencampwr pwysau ysgafn y byd yn 1914, ac a ymladdai dan enw a ddywedai wrth bawb o ble y deuai.

Freddie Welsh
1961–2026

Phil Campbell

Gitarydd Motörhead (wedi’i gofnodi)

Gitarydd o Bontypridd a chwaraeodd gyda Motörhead am dros ddeng mlynedd ar hugain, ac sydd bellach yn arwain ei fand ei hun gyda’i dri mab.

Phil Campbell
b. 1980

David Roberts

Pencampwr Paralympaidd un ar ddeg o weithiau (wedi’i gofnodi)

Nofiwr o Bontypridd a enillodd un ar ddeg o fedalau aur Paralympaidd rhwng 2000 a 2008, gan gyfartalu â Tanni Grey-Thompson fel Paralympiad mwyaf llwyddiannus Prydain.

David Roberts

Ar y llinell amser

  1. Hen Wlad Fy Nhadau

    Mae Evan a James James o Bontypridd yn cyfansoddi’r gân a ddaw’n anthem genedlaethol.

    Hen Wlad Fy Nhadau
  2. Freddie Welsh, pencampwr y byd

    Mae Freddie Welsh o Bontypridd yn dod yn bencampwr bocsio pwysau ysgafn y byd.

    Freddie Welsh, pencampwr y byd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf