Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Blaenau Gwent

Blaenau Gwent

Tredegar

Cartref Aneurin Bevan, a’r Gymdeithas Cymorth Meddygol y cododd y Gwasanaeth Iechyd ar ei phatrwm.

Llun: Cloc y dref a’r hen neuadd, Tredegar · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Blaenau Gwent51.773° N, 3.247° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Tredegar: ar ôl teulu Morgan Tŷ Tredegar

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Tredegar o Gwmni Haearn Tredegar, a sefydlwyd yn 1800 pan gymerodd Samuel Homfray a’i bartneriaid y brydles. Cynlluniodd Homfray y strydoedd llydan sy’n rhedeg allan o’r Cylch, a thyfodd y plwyf o 1,132 o bobl yn 1801 i 34,685 yn 1881.

Prydles y gwaith haearn1800
Cymdeithas Cymorth Meddygol1890
Cloc y dref1858

Y Cylch a’r cloc

Codwyd cloc y dref, 72 troedfedd o uchder, yn y Cylch yn 1858, lle bu cyffion y dref. Saif Tŷ Bedwellte, a godwyd i Homfray yn 1818, mewn parc Fictoraidd o 26 erw.

Y Gymdeithas Cymorth Meddygol

Ffurfiodd gweithwyr Tredegar eu cronfa Cymorth Meddygol yn 1890, gan dalu dimai’r wythnos, a cheiniog wedyn, at eu hysbyty a’u meddygon eu hunain. Erbyn 1933 gofalai am 95 o bob cant o bobl y dref, gyda phum meddyg, dau ddeintydd a nyrs.

Aneurin Bevan

Ganed Aneurin Bevan yn 32 Charles Street ar 15 Tachwedd 1897 ac aeth i lawr Glofa Ty-Trist yn bedair ar ddeg oed. Pan gododd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol dywedodd mai’r cyfan a wnâi oedd estyn i holl bobl Prydain y manteision a gawsai Tredegar ers cenhedlaeth neu fwy.

Pobl Tredegar

Mae Neil Kinnock, arweinydd y Blaid Lafur o 1983 hyd 1992, a Ray Reardon, pencampwr snwcer y byd chwe gwaith, ymhlith pobl y dref.

Aneurin BevanCymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar

Ar fap y trefi →

Pobl Tredegar

1897–1960

Aneurin Bevan

Nye (wedi’i gofnodi)

Mab i löwr o Dredegar a sefydlodd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn 1948 fel Gweinidog Iechyd.

Aneurin Bevan
1932–2024

Ray Reardon

Dracula’r bwrdd gwyrdd (wedi’i gofnodi)

Cyn-löwr o Dredegar a enillodd Bencampwriaeth Snwcer y Byd chwe gwaith yn y 1970au.

Ray Reardon
born 1942

Neil Kinnock

Areithiwr Tredegar (wedi’i gofnodi)

O Dredegar, tref Aneurin Bevan; arweinydd y Blaid Lafur am naw mlynedd ac wedyn Is-lywydd y Comisiwn Ewropeaidd.

Neil Kinnock

Ar y llinell amser

  1. Y Gwasanaeth Iechyd

    Mae Aneurin Bevan yn lansio’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, wedi’i ysbrydoli gan Gymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.

    Y Gwasanaeth Iechyd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf