Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
c. 1130–c. 1209
Eglwyswr o’r Gororau a alwai ei hun yn ŵr o Fers Cymru ac a lanwodd ei lyfr Mân Chwedlau’r Llys â straeon y Cymry.
Llun: Llyn y Fan Fach · Andrew17899, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Walter Map, Gwallter Map yn Gymraeg, yn eglwyswr, yn llyswr i’r Brenin Harri II ac yn adroddwr straeon gorau ei oes. Wedi ei eni ar y gororau, roedd yn falch o’i waed Cymreig a galwai ei hun yn ŵr o Fers Cymru. Mae ei lyfr De nugis curialium, Lloffion o’r Llys, yn gist drysor o chwedlau, a llawer ohonynt yn chwedlau am y Cymry, wedi eu hysgrifennu i lawr am y tro cyntaf.FfynonellauWalter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.Walter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).
| Ganwyd | Tua 1130, yn Erging, Swydd Henffordd yn ôl pob tebyg |
|---|---|
| Bu farw | Tua 1209 i 1210 |
| Astudiodd | Paris |
| Daeth yn | Archddiacon Rhydychen, 1196 |
| Ei lyfr | De nugis curialium, Lloffion o’r Llys |
Ganwyd Walter tua 1130, yn ne-orllewin Swydd Henffordd yn ôl pob tebyg, yn Erging, hen deyrnas Gymreig, lle’r oedd y Gymraeg yn iaith y bobl o hyd yn ei ddydd ef. Daeth o deulu bonheddig, hawliai dras Gymreig, ac ysgrifennodd amdano’i hun, marchio sum Walensibus, gŵr o Fers y Cymry wyf fi, gŵr o’r gororau rhwng Cymru a Lloegr.FfynonellauWalter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).Walter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.
Efallai i Walter ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr yng Nghaerloyw cyn mynd i brifysgol Paris, tua 1154. Wedi dod adref, gwasanaethodd Gilbert Foliot, esgob Henffordd, ac yna daeth yn glerc yn llys brenhinol Harri II, ac erbyn 1173 yn farnwr teithiol. Anfonodd y brenin ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, ac yn 1179 roedd yng nghyngor mawr yr eglwys yn Rhufain, Trydydd Cyngor Lateran.FfynhonnellWalter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.
Dringodd Walter yn uchel yn yr eglwys. Roedd yn ganon yn Lincoln, yn Sant Paul yn Llundain ac yn Henffordd, yn ganghellor ac yna’n bencantor Lincoln, ac yn 1196 yn Archddiacon Rhydychen. Yn 1199 fe’i cynigiwyd yn esgob Henffordd, ac yn 1203 cynigiwyd ei enw yn esgob Tyddewi, esgobaeth Dewi Sant.FfynonellauWalter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.Walter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).
Roedd Walter yn enwog yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon, ac roedd ei gyfaill Gerallt Gymro yn ei adnabod yn dda. Mae ei unig lyfr sydd wedi goroesi, De nugis curialium, a ysgrifennwyd rhwng tua 1180 a 1193, yn gymysgfa ogoneddus o hanes go iawn, rhamantau a straeon: am frenhinoedd a llyswyr, am y Temlwyr a’r Ysbytywyr, am ysbrydion a rhyfeddodau. Daw llawer o’i chwedlau o Gymru ac maent yn drysor i efrydwyr llên gwerin Cymru. Yn eu plith mae straeon am Gruffudd ap Llywelyn, brenin Cymru gyfan, a’i ddywediadau, a chwedl Gwestin o Westiniog, a briododd ferch o lyn Brycheiniog.FfynonellauWalter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).Walter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.
Teithiodd enw Walter ymhell. Enwodd y bardd Eingl-Normanaidd Hue de Rotelande, Huw o Ruddlan, ef yn ei ramantau, ac yn Ffrainc ysgrifennwyd rhamant fawr Lancelot mewn rhyddiaith dan enw ‘Gautier Map’. Mae rhai ysgolheigion yn credu i Walter ysgrifennu rhamant am Lancelot mewn gwirionedd, sydd bellach ar goll, ac y tyfodd y llyfrau Ffrangeg diweddarach ohoni.FfynonellauWalter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).Walter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.
Bu farw Walter rhwng 1209 a 1210, ac mae Eglwys Gadeiriol Henffordd yn ei gofio bob blwyddyn ar 1 Ebrill. Yn 1923 cyhoeddwyd cyfieithiad M. R. James o’i lyfr gan Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, ac yn 1941 rhoddodd R. T. Jenkins ddetholiad o’i straeon i ddarllenwyr Cymraeg, Storïau Gwallter Map.FfynonellauWalter Map ↗Wikipedia (Saesneg)Walter Map (1130 – c. 1209/1210), awdur De nugis curialium yn yr Oesoedd Canol, cyfres o hanesion am bobl a lleoedd; hawliai dras Gymreig a galwai ei hun yn ŵr o’r Mers Cymreig (marchio sum Walensibus), ac mae’n debyg iddo gael ei eni yn ne-orllewin Swydd Henffordd; efallai iddo ddechrau ei addysg yn Abaty Sant Pedr, Caerloyw, cyn Prifysgol Paris tua 1154; bu’n glerc i Gilbert Foliot, esgob Henffordd, yna’n glerc yn llys brenhinol Harri II ac erbyn 1173 yn ustus teithiol; anfonodd Harri ef ar negesau at Louis VII o Ffrainc ac at y Pab Alecsander III, a mynychodd Drydydd Cyngor Lateran yn 1179; daliai brebend yn esgobaeth Lincoln erbyn 1183, daeth yn ganghellor iddi, yna’n bencantor Lincoln, yn ganon yn Sant Paul ac yn Henffordd, ac yn Archddiacon Rhydychen yn 1196; fe’i cynigiwyd am esgobaeth Henffordd yn 1199 ac am esgobaeth Tyddewi yn 1203; bu farw rhwng 1209 a 1210 ac fe’i cofir yn Eglwys Gadeiriol Henffordd ar 1 Ebrill; yn gyfaill i Gerallt Gymro, roedd ganddo enw yn ei ddydd fel gŵr ffraeth ac adroddwr straeon; mae ei lyfr yn cynnwys hanesion nodedig am y Temlwyr a’r Ysbytywyr a braslun o lys a brenhinoedd Lloegr o William II hyd ei ddydd ei hun; mae’r Prose Lancelot Ffrangeg yn enwi ‘Gautier Map’ yn awdur, ac mae rhai ysgolheigion yn credu iddo ysgrifennu rhamant Lancelot a gollwyd a oedd yn ffynhonnell iddi.Walter Map ↗Wicipedia CymraegWalter Map, neu Gwallter Map (bl. tua 1140–1209), llenor Lladin, y credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig, yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu’n un o deyrnasoedd cynnar Cymru; gŵr o dras fonheddig a chyfaill i Gerallt Gymro; cafodd ei addysg ym mhrifysgol Paris, a bu ganddo yrfa hir fel clerigwr a llysgennad, a’i urddo’n Archddiacon Rhydychen; cyfeiria’r awdur rhamantau Eingl-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180–1190) ato yn Ipomedon a Protesilaus; ei unig waith diamheuol, De nugis curialium, ‘Lloffion o’r Llys’, a gyfansoddwyd tua 1180–1193, yn gymysgfa o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau, llawer ohonynt yn gysylltiedig â Chymru ac o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin; mae’n cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru; golygodd M. R. James ef (1914) a’i gyfieithu i Gyfres Gofnodion y Cymmrodorion (1923), a chyhoeddodd R. T. Jenkins ddetholiad yn Gymraeg, Storïau Gwallter Map (1941).
Y mynachod, yr ysgolheigion, y storïwyr a’r copïwyr a ysgrifennodd hanes Cymru gynnar, o Gildas hyd filwr Calais, pob un â’i dudalen ei hun.
Erthygl: yr awduron a gofnododd Gymru gynnar → Y Brutiau: croniclau Cymru → Hen lyfrau Cymru → Llyfrau ac awduron →
Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf